نيز چنين اراده نموده است ؛ امّا اسباب را هم او سبب قرار داده است و تحت اختيار و احاطه‌ى او مىباشند و به هيچ وجه نمىتوانند خود به خود كارى انجام دهند . بر اين اساس ، تمجيد و ستايش و خضوع تكوينى و غير تكوينى همه‌ى موجودات ، در برابر عظمت او خواهد بود - توجّه داشته باشند ، يا نداشته باشند - از اين رو ، مىفرمايد : « هُوَ الْحَمِيدُ الْمَجِيدُ » . و انسان نيز تشريعاً مكلّف شده است كه تكليف ستايش و تمجيد صورى و ظاهرى خود را در مقابل عظمت او سبحانه اظهار نموده و تشريعش را با تكوين و غير تكوين تطبيق دهد . از اين رو ، بلافاصله مىفرمايد : ( 329 ) « نَحْمَدُهُ بِتَوْفِيقِهِ ، فَنِعَمُهُ بِذلِكَ جُدَدٌ لا تُحْصى ، وَ نُمَجِّدُهُ بِآلآئِهِ ، وَ بِدَلالاتِهِ ، فَأَيادِيهِ لا تُكافى . » « 1 » به توفيق او ، او را ستايش مىكنيم ، به همين جهت نعمت‌هايش [ همواره ] نو و غير قابل شمارش است و به واسطه‌ى نعمت‌ها و راهنماىهاى او ، او را به بزرگى ياد مىكنيم و لذا نمىتوان پاداش نعمت‌هاى او را داد [ و نعمت‌هاى او قابل جبران نيست ] . سرّ غير قابل شمارش بودن نعمت‌هاى الهى جمله‌ى « نَحْمَدُهُ بِتَوْفِيقِهِ ، فَنِعَمُهُ بِذلِكَ جُدَدٌ لا تُحْصى . » اشاره به برخوردارى دايمى از نعمت‌هاى الهى است و مىخواهد بفرمايد : علّت غير قابل شمارش بودن نعمت‌هاى الهى آن است كه توفيق شكر نعمت‌ها نيز به توفيق او است . خداوند مىفرمايد :

--> ( 1 ) . اقبال الاعمال ، ص 159 .